SZUKAJ NA WWW.GRZYBY-PK.PL

Grzyby Puszczy Knyszyńskiej i okolic.
Agaricaceae - pieczarkowate (gatunki kapeluszowe)

Agaricus Coprinus Cystoderma Cystolepiota Lepiota Leucoagaricus Macrolepiota Phaeolepiota
Agaricus - pieczarka (Franciszek Błoński - 1889)
Inne polskie nazwy: bedłka (Jundziłł 1830);
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Agaricus - pieczarka


W Europie występuje około 60 gatunków, wśród których duża ilość to bardzo smaczne gatunki jadalne jak również i trujące. Wszystkie gatunki z tego rodzaju są saprofitami, wyrastającymi w lasach, na polach, łąkach oraz innych miejscach, również na terenach miejskich (parki, trawniki, itp)

Największą popularnością wśród grzybiarzy cieszą sie gatunki wytwarzające duże owocniki o białej barwie. Należy jednak pamietać, że wśród nich występuje pieczarka karbolowa (Agaricus xanthodermus), która jest gatunkiem niejadalnym a nawet trującym. Wyróżnia się od pozostałych nieprzyjemnym, karbolowym zapachem oraz żółknącym miąższem, szczególnie intensywnie u podstawy trzonu. Spośród gatunków o białym zabarwieniu jest to w zasadzie jedyna pieczarka stwarzajaca zagrożenie dla naszego zdrowia. Inne, wytwarzające barwne i mniejsze owocniki w zasadzie nie są pozyskiwane przez grzybiarzy w zwiazku z czym nie są dla nas groźne. Przy ich zbiorze zachować należy jednak dużą ostrożność a szczególnie nigdy nie zbierać owocników bardzo młodych, o nie rozwinietych kapeluszach a tym samym o niewidocznych cechach indywidualnch tego rodzaju. Nie zastosowanie się do tej zasady może doprowadzić do omyłkowego zebrania grzybów z gatunków silnie trujących, takich jak np: muchomor jadowity (Amanita virosa). Co prawda, muchomor ten występuje zazwyczaj dość rzadko i w nieco odmiennych siedliskach, ale znane mi sa miejsca gdzie wyrastał w bliskim sąsiedztwie z pieczarką zaroślową (Agaricus silvicola).

W ostatnich latach zauważa sie spadek zainteresowania zbiorem grzybów z tego rodzaju, z naturalnych siedlisk. Pieczarki pochodzące ze sztucznych hodowli, prawie całkowicie zdominowały popyt na ten gatunek. Innym czynnikiem wpływającym na zaniechanie jej zbierania jest coraz mniejsza jej naturalna populacja spowodowana zanikaniem jej siedlisk. Niegdyś bardzo popularna pieczarka polna (Agaricus campestris) wyrastająca masowo na pastwiskach użyźnionych odchodami krów i koni, dziś staje się coraz rzadsza, z powodu zaniechania wypasu bydła a tym samym "dziczeniu" jej siedlisk.
Nie sięgając aż tak daleko wstecz, pamiętam jak mieszkańcy miejscowości Narew, położonej w woj. podlaskim, w latach 80-tych ubiegłego stulecia, na zbiór udawali się wozami konnymi (furmankami). Zbiory na nadrzecznych pastwiskach były tak obfite, że nie sposób było przetransportować ich o własnych siłach. Tak zebrane grzyby w przeważającej części były poddawane marynowaniu oraz suszeniu i stanowiły doskonały dodatek do potraw w okresie zimowym, tym bardziej, że gatunki te charakteryzują się bardzo przyjemnym i intensywnym aromatem.

Podobnie jak i w przypadku innych rodzai, tak i w przypadku Agaricus w większości przypadków do bezbłędnego określenia gatunku niezbędne są dokładne badania mikroskopowe, dodatkowo poparte obseracją cech makroskopowych a w szczególności przebarwień miąższu oraz powierzchni różnych części owocnika. Nie należy również zapominać o określeniu zapachu który stanowi bardzo cenną cechę diagnostyczną. Pozostałe cechy wymienione w niżej zamieszczonych tabelach, być może nie we wszystkich przypadkach będą przydatne, ale na pewno ułatwią identyfikację w przypadku bardziej "trudnych" gatunków.

Charakterystyczne dane siedliskowe:

siedlisko
lasy, pola uprawne, łąki, pastwiska itp.
substrat
saprofity, rosnące na ziemi
Charakterystyczne cechy owocnika:

owocniki
duże lub średnie, zazwyczaj mięsiste,
barwa owocnika
od białych do brązowych
powierzchnia kapelusza
zawsze sucha; naga lub pokryta włóknistymi łuseczkami
blaszki
wolne, dość gęste, cienkie;
barwy od białej, poprzez różowawą do czekoladowobrązowej.
wysyp
brązowoczekoladowy, ciemnobrązowy.
pochwa
brak
pierścień
zazwyczaj wyraźnie widoczny
zarodniki
elipsoidalne lub migdałowate, gładkie.
Pozostałe cechy niezbędne do identyfikacji:

zapach
brak, anyżkowy, migdałowy, nieprzyjemny fenolowy, karbolowy
przebarwienia
zarówno miąższu po przekrojeniu jak i powierzchni owocnika po delikatnym otarciu, oraz określenie (w przybliżeniu) czasu po jakim wystąpiło.
niezmienny, żółknący, czerwieniejący
pierścień
pojedynczy, dwuwarstwowy, przyrośniety, ściągalny w dół czy w górę.

Agaricus arvensis
pieczarka biaława


Agaricus augustus
pieczarka okazała


Agaricus impudicus
pieczarka ...
(= Agaricus koelerionis)

Agaricus semotus
pieczarka winnoczerwona


Agaricus silvaticus
pieczarka leśna



Agaricaceae
Agaricus Coprinus Cystoderma Cystolepiota Lepiota Leucoagaricus Macrolepiota Phaeolepiota
Coprinus - czernidłak (Franciszek Błoński - 1889)


Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Coprinus - czernidłak


Dawniej rodzaj zaliczany do rodziny Coprinaceae, która obecnie już nie istnieje. Znaczna część, a w zasadzie większość gatunków, za przyczyną badań molekularnych została przeniesiona do innych rodzai, takich jak: Coprinopsis, Coprinellus, Parasola.
Zestawienie wszystkich wg. starej nomenklatury znajdziecie na stronie: Psathyrellaceae.

Cystoderma Fayod - ziarnówka (Gumińska & Wojewoda 1968)
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Cystoderma - ziarnówka


Cystolepiota Singer - pieczareczka (Wojewoda 2003)
Inne polskie nazwy: czubajka (Domański 1955)
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Cystolepiota - czubniczka


Lepiota (Pers) Gray - czubajeczka (Wojewoda in Svrček & Vančura 1987)
Inne polskie nazwy: bedłka (Jundziłł 1830); czubajka (Błoński 1889); stroszka (Teodorowicz 1933)
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Lepiota - czubajeczka



Lepiota alba
czubajeczka biała
(= Lepiota erminea)

Lepiota apatelia
czubajeczka ...


Lepiota aspera
czubajeczka ostrołuskowa
(= Echinoderma asperum)

Lepiota carinii
czubajeczka ...
(= Echinoderma carinii)

Lepiota castanea
czubajeczka kasztanowata


Lepiota clypeolaria
czubajeczka tarczowata


Lepiota cristata
czubajeczka cuchnąca


Lepiota echinella
cz. szczeciniastołuskowata


Lepiota felina
czubajeczka czarnołuskowa


Lepiota lepida
czubajeczka ...


Lepiota lilacea
czubajeczka liliowa


Lepiota magnispora
cz. brzuchatozarodnikowa
(= Lepiota ventriosospora)

Lepiota oreadiformis
czubajeczka łysiejąca


Lepiota pseudolilacea
czubajeczka różowobrązowa


Lepiota subincarnata
czubajeczka różowawa



Agaricaceae
Agaricus Coprinus Cystoderma Cystolepiota Lepiota Leucoagaricus Macrolepiota Phaeolepiota
Leucoagaricus (Lacq.) Singer - pieczareczka (Wojewoda 2003)
Inne polskie nazwy: czubajka (Domański 1955)
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Leucoagaricus - pieczareczka


Ze wzgledu na podobieństwo niektórych gatunków, do przedstawicieli rodzaju Macrolepiota zamieszczam je razem.

Macrolepiota (Singer) - czubajka (Berdau 1876; Błoński 1888; 1890)
Inne polskie nazwy: bedłka (Jundziłł 1830); stroszka (Zaleski 1948)
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Macrolepiota - czubajka



Macrolepiota excoriata
czubajka białotrzonowa


Macrolepiota konradii
czubajka gwiaździsta


Macrolepiota mastoidea
czubajka sutkowata


Macrolepiota permixta
czubajka ...


Macrolepiota nordica
czubajka ...


Macrolepiota procera
czubajka kania


Macrolepiota rachodes
czubajka czerwieniejąca
(= Chlorophyllum rachodes)


Agaricaceae
Agaricus Coprinus Cystoderma Cystolepiota Lepiota Leucoagaricus Macrolepiota Phaeolepiota

Phaeolepiota - aksamitówka (Wojewoda 2003)
Inne polskie nazwy: aksamitka (Borowska A. & Skirgiełło A. in Garnweidner 1993)
Gromada: Basidiomycota - grzyby podstawkowe
Klasa: Agaricomycetes
- pieczarniaki
Rząd: Agaricales - pieczarkowce
Rodzina: Agaricaceae - pieczarkowate
Rodzaj: Phaeolepiota - aksamitówka


W Polsce występuje tylko jeden gatunek.



LITERATURA:
(1). Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985
Opracował: Mirosław Gryc
Udzielam zgody na nieodpłatne wykorzystywanie zamieszczonych w atlasie zdjęć jedynie do celów niekomercyjnych.
Zdjęcia muszą być zamieszczone w całości, bez przeróbek (retuszu, kadrowania) wraz z podanym źródłem pochodzenia (link do strony ze zdjęciem mile widziany).
Dopuszczam jedynie zmianę rozmiaru w celu dostosowania ich do wymogów strony na której mają być zamieszczone.
W przypadku chęci wykorzystania zdjęć w inny sposób proszę o


DATA OSTATNIEJ MODYFIKACJI STRONY: 16.05.2020