Grzyby Puszczy Knyszyńskiej i okolic.
Hypholoma capnoides (Fr.) P. Kumm., Führ. Pilzk. (Zerbst): 72 (1871)
maślanka łagodna (Gumińska & Wojewoda 1968)
SYSTEMATYKA:
Fungi » Basidiomycota » Agaricomycotina » Agaricomycetes » Agaricomycetidae » Agaricales (pieczarkowce) » Strophariaceae (pierścieniakowate) » Hypholoma (maślanka)

SYNONIMY:
Agaricus capnoides Fr., Observ. mycol. (Havniae) 2: 27 (1818)
Dryophila capnoides (Fr.) Quél., Fl. mycol. France (Paris): 154 (1888)
Dryophila fascicularis var. capnoides (Fr.) Quél., Fl. mycol. France (Paris): 478 (1888)
Geophila capnoides (Fr.) Quél., Enchir. fung. (Paris): 113 (1886)
Naematoloma capnoides (Fr.) P. Karst., Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 32: 495 (1880) [1879]
Naematoloma capnoides (Fr.) P. Karst., Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 32: 495 (1880) [1879] var. capnoides
Psilocybe capnoides (Fr.) Noordel., Persoonia 16(1): 128 (1995)

INNE POLSKIE NAZWY:
łysiczka łagodna (Wojewoda 2003); ostrzępka poddymiona (Teodorowicz 1933, Zaleski 1948);
Cechy makroskopowe
Kapelusz: dorasta do średnicy 6 cm, bardzo rzadko większej; barwy żółtopomarańczowej lub żółtobrunatnej, zazwyczaj z delikatnie ciemniejszym centrum kapelusza; za młodu kształtu półkolistego, z wiekiem coraz bardziej spłaszczonego; powierzchnia kapelusza z resztkami zanikającej jedwabistej osłony, szczególnie dobrze widocznej na brzegu i w młodym wieku, gładka.

Blaszki: za młodu prawie białe, nawet śmietankowobiałe, z wiekiem coraz bardziej dymnoszare aż do szarofioletowych, bez odcienia oliwkowego (cecha odróżniająca ją od maślanki wiązkowej), przyrośniete do trzonu lub zaokrąglone, ponoć wystepują formy płonne o blaszkach stale kremowych !!!

Trzon: smukły i zazwyczaj powyginany, wewnątrz pusty; barwy u góry białawej, ku podstawie coraz bardziej rdzawobrązowy, ze słabo widocznymi resztkami włókienkowatego pierścienia.

Miąższ: białawy lub jasnożółty, o przyjemnym grzybowym zapachu i łagodnym smaku; w trzonie twardy, włóknisty, przebarwiony brązowawo.
Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników rdzawobrunatny.
Zarodniki elipsoidalne, gładkie, 8-9 x 4-5 µm.
Gatunki podobne
Najbardziej podobnym gatunkiem, należącym do tego samego rodzaju jest wystepująca bardzo pospolicie, w tych samych siedliskach maślanka wiązkowa (Hypholoma fasciculare). Różni się blaszkami o oliwkowym (żółtozielonkawym) odcieniu, słabo zauważalnym u owocników starych, oraz bardzo gorzkim smakiem. Ostrożność daleko zalecana ponieważ jest silnie trująca!
Występowanie
Wyrasta w kepkach, zazwyczaj późną jesienią (pażdziernik-listopad), na drewnie drzew iglastych, szczególnie świerkowym.
Na terenie Puszczy Knyszyńskiej pojawia się dopiera po nastaniu chłodniejszych dni. Możliwość pomyłki jest wtedy ograniczona do minimum, ponieważ w tym okresie, przestaje już prawie całkowicie owocnikować maślanka wiązkowa (trująca). Niestety, w tym okresie pojawiają się z kolei, gatunki podobne, z rodzaju Galerina (hełmówka), również trujące.
Wartość
Smaczny gatunek jadalny, rzadko jednak zbierany, ze względu na możliwość pomyłki z gatunkami trującymi.
Gatunek ujęty jako częsty, w pracy zespołowej:
Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.


W galerii przedstawiłem owocniki z dwóch stanowisk, substrat stanowią mocno już zmurszałe pnie, prawdopodobnie świerkowe.

W pierwszym przypadku pień już praktycznie całkowicie zbutwiały, na ziemi widoczne były tylko jego resztki. Las typowo świerkowy.
Zdjęcia 01-04, przedstawiają owocniki ze stanowiska tego samego co zdjęcia główne.
Nocne przymrozki, przyczyniły się zapewne do tego, że wysyp zarodników był bardzo słaby, nie zabarwił nawet blaszek, delikatne ciemne przebarwienia widoczne jedynie na trzonie, na resztkach osłony.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
01. 02. 03. 04.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Pozostałe zdjęcia 05-08, prezentują owocniki bardziej dojrzałe. Blaszki zdecydowanie mocniej zabarwione przez zarodniki, których ciemny wysyp, doskonale jest widoczny na owocnikach rosnących pod spodem.

05. 06. 07. 08.

POZOSTAŁE ZNALEZISKA POTWIERDZONE MIKROSKOPOWO:


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
OZNACZENIE DOŚĆ KONTROWERSYJNE Z POWODU SUBSTRATU (patrz wątek) !
2013.07.11
Pólko.
Nr. wątku na Bio-Forum - 33/629753.
Mikroskopował B. Gierczyk.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Opracował: Mirosław Gryc
Udzielam zgody na nieodpłatne wykorzystywanie zamieszczonych w atlasie zdjęć jedynie do celów niekomercyjnych.
Zdjęcia muszą być zamieszczone w całości, bez przeróbek (retuszu, kadrowania) wraz z podanym źródłem pochodzenia (link do strony ze zdjęciem mile widziany).
Dopuszczam jedynie zmianę rozmiaru w celu dostosowania ich do wymogów strony na której mają być zamieszczone.
W przypadku chęci wykorzystania zdjęć w inny sposób proszę o KONTAKT

DATA OSTATNIEJ MODYFIKACJI STRONY: 27.12.2022

LICZBA ODWIEDZIN STRONY: 915

DATA UTWORZENIA STRONY: 07.03.2012