Coprinus comatus (O.F. Müll.) Pers.
czernidłak kołpakowaty

INNE POLSKIE NAZWY: bedłka kołpak (Jundziłł 1830); kołpak; czubajka (Berdau 1876); kołpaczek (Kwieciński 1896); sowa (Hołownia 1959);
Cechy makroskopowe
Kapelusz: barwy białej lub białawej, na szczycie zazwyczaj zabarwiony nieco ciemniej, ochrawobrązowo, młode kształtu jajowatego, przechodzące z wiekiem w dzwonkowaty; brzeg kapelusza wywija się do góry i czernieje, zaczyna powoli rozpływać się; powierzchnia pokryta włókienkami tworzącymi dachówkowato ułożone łuski; szczyt kapelusza zazwyczaj gładki.
Blaszki: początkowo białe, cienkie, szerokie i wolne, stopniowo w miarę wywijania się krawędzi kapelusza na zewnątrz, zaczynają najpierw różowieć a nastepnie czernieją i rozpływają się.
Trzon: barwy białej, później nieco żółtawy, wysmukły, równogruby lub też lekko zwężony ku górze, kruchy, zazwyczaj pusty w środku już w młodym wieku; podstawa często nieco poszerzona; pierścień nietrwały, delikatny i ruchomy, często przesunięty ku podstawie trzonu lub całkowicie opadły; powierzchnia całkowicie gładka lub też lekko oprószona delikatnymi włókienkami, z rzadka mogą występować pojedyńcze większe włókna.
Miąższ: biały, miękki i cienki, w trzonie nieco włóknisty, szczególnie u starszych owocników; zapach słabo wyczuwalny, przyjemny.
Cechy mikroskopowe
Wysyp czarny.
Zarodniki jajowate, gładkie, (10)12 - 14(16) x (6)7 - 8 µm.
Występowanie
Tak jak we wstępie wspomniałem, gatunek bardzo pospolity. Wyrasta w różnych siedliskach: na łąkach, trawnikach, obrzeżach lasów, poboczach dróg, lasach, jak również i w naszych ogrodach. W sumie wszędzie tam gdzie w glebie występuje dużo materiału organicznego.
Ponoć można go już spotkać w maju i rośnie aż do listopada. Ja jednak u siebie spotykam go zazwyczaj latem i jesienią.
Nieraz wyrasta bardzo masowo a jego skupiska składają się nawet z kilkuset owocników. Z reguły jednak są to grupki, od kilku do kilkunastu sztuk. Rzadziej wyrasta pojedynczo.
Bardzo pospolity gatunek czernidłaka (Coprinus), również w Polsce północno-wschodniej. Na terenie Puszczy Knyszyńskiej możemy go spotkać bardzo często, ale głębokie lasy nie są jego ulubionym siedliskiem. Jeśli już tam występuje to raczej w małych ilościach. Są jednak miejsca gdzie rośnie masowo. Jednym z takich miejsc są młode naturalne zalesienia sosnowe na terenie wyrobiska pożwirowego w okolicy Ogrodniczek (gm. Supraśl). Tworzy tam skupiska liczące po kilkaset sztuk. Tam też najczęściej pozyskuje je do konsumpcji. Problem tylko w trafieniu w odpowiedni okres.
Gatunki podobne
Bardzo charakterystyczny i w zasadzie nie można go pomylić z innymi gatunkami z tego rodzaju. Okazało się jednak, że jest to gatunek bardzo niejednorodny i zapewne w najbliższym czasie zostanie podzielony na kilka odrębnych gatunków. Ciągle spotyka się u nas w kraju owocniki bardzo zbliżone wyglądem do cz. kołpakowatego ale cechy mikroskopowe nie w pełni odpowiadają temu gatunkowi. Wciąż jeszcze istnieje ogromne zamieszanie wokół jego klasyfikacji, wobec tego jak na razie musimy uznać go za C. comatus (w szerokim ujęciu). Z bardziej podobnych do niego można jednak wymienić C. levisticolens. Ten jednak pachnie lubczykiem (magi). Innym wymienianym jeszcze przez atlasy gatunkiem jest rosnący na oborniku i osiągający znacznie mniejsze rozmiary Coprinus sterquilinus(zaliczany do rzadkich).Wartość
Dobry gatunek jadalny. Do konsumpcji nadaja się jednak tylko same kapelusze owocników bardzo młodych, na których nie ma jeszcze oznak czernienia. Gatunek wśród grzybiarzy raczej mało popularny. U mnie w domu zawsze gości jak jest ku temu okazja, czyli pojaw młodych owocników. Szczególnie lubiany jako dodatek do jajecznicy. Badania prowadzone nad tym gatunkiem dowiodły, że ma w swoim składzie wiele składników leczniczych, między innymi związki antynowotworowe.Galeria zdjęć
Lokalizacja: Kilka znalezisk z różnych miejsc.
Gatunek ujęty w pracy zespołowej jako pospolicie występujący:
Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.
Lokalizacja: Kilka owocników na zrębie, okolice Izob (leśnictwo Krasny Las).
Stanowisko ujęte w pracy zespołowej:
Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.











