Geastrum quadrifidum DC. ex Pers.

gwiazdosz czteropromienny

gwiazdosz czteropromienny - zdjęcie główne
SYNONIMY: Geastrum minus (Pers.) G. Cunn. [as 'Geaster'], Proc. Linn. Soc. N.S.W. 50: 81 (1926)
Geastrum quadrifidum var. majus Alb. & Schwein., Consp. fung. (Leipzig): 79 (1805)
Geastrum quadrifidum var. minus Pers., Syn. meth. fung. (Göttingen) 1: 133 (1801)
Geastrum quadrifidum DC. ex Pers., Syn. meth. fung. (Göttingen) 1: 133 (1801) var. quadrifidum
Geastrum quadrifidum var. sabulosum V.J. Staněk,: 439, 794 (1958)

INNE POLSKIE NAZWY: promieniak uwieńczony (Błoński 1896); gwiazdosz koroniasty (Teodorowicz 1936);

Cechy makroskopowe

Owocnik: w początkowym stadium rozwoju w o kształcie kulistym, średnicy zazwyczaj do 2 cm; powierzchnia pokryta cienką warstewką grzybni o jasnobrązowym ubarwieniu.
Osłona zewnętrzna (egzoperydium): pęka zazwyczaj na cztery płaty, rzadziej na 5-6; pęknięcia sięgają dość daleko, w niektórych przypadkach prawie do nasady główki; ramiona rozchylając się na zewnątrz unoszą owocnik wysoko nad ziemię, nie podwijają się pod spód; w trakcie rozchylania się płatów na boki, następuje równocześnie oddzielenie się zewnętrznej warstwy grzybniowej (osłony zewnętrznej od jej warstwy wewnętrznej - widoczne na zdjęciu głównym oraz 05 i 07 w galerii, na dole strony); wewnętrzna warstwa osłony zewnętrznej barwy szaropopielatej, zewnetrzna natomiast gładka, nieregularnie pomarszczona, początkowo biaława, po wyschnieciu ochrowobrązowa.
Osłona wewnętrzna (endoperydium): zazwyczaj nieco jajowata, wydłużona, szersza u nasady główki, zwężająca się delikatnie w kierunku ujścia zarodników (perystom); średnica główki zazwyczaj nie przekracza 1.5 cm; barwa za młodu szarawa lub liliowobrązowa, z wiekiem coraz bardziej ochrowa aż do brązowawej; osadzona na króciutkiej szyjce, przeważnie do 2 mm; apofiza zazwyczaj występuje; ujście zarodników (perystom) włókniste z wyraźnym talerzykiem, ostro odcinajacym się wałeczkiem, niezbyt wysokie ale przeważnie nieco wyciągnięte do góry.
Gleba: ciemnobrązowa.
Kolumella: słupkowata, brązowoszara, sięga do połowy wysokości endoperydium.

Cechy mikroskopowe

Zarodniki kuliste, wyraźnie brodawkowane (do 12 brodawek na obwodzie), 4.5-6 µm średnicy.

Występowanie

Jak podają źródła, spośród rodzaju Geastrum, jest to gatunek stosunkowo czesto występujący. Jego siedliskiem zazwyczaj bywają lasy iglaste o podłożu wapiennym. Znacznie rzadziej liściaste i zarośla.

Gatunki podobne

Gwiazdosz wzniesiony (Geastrum fornicatum).

Wartość

Niejadalny. Pod ochroną !

Galeria zdjęć

Data: ---
Lokalizacja: Okolice Krynek.
Siedlisko: Las swierkowy.
Wszystkie stanowiska zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ - ID: 171170.
Mikroskopował Błażej Gierczyk.
Publikacja:
Kujawa A., Gierczyk B. 2012. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część VI. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2010. Przegląd Przyrodniczy 23(2): 3-59.
Foto
Foto
Foto
Foto
Foto
Foto
Foto
Data: 2013.08.11
Lokalizacja/Siedlisko: Monokultura świerkowa w pobliżu Krynek.
Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ ID: 230645.
Publikacja:
Błażej Gierczyk, Anna Kujawa (2021). Rejestr grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce.
Część X. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2014. Przegląd Przyrodniczy XXXII, 4(2021): 3-33.
Foto
Foto
Foto
Foto

Archiwum obserwacji gatunku

DataLokalizacja / SiedliskoNotatka / Status
ID: 197567 z dn. 2012.03.06 (ATPOL: GC-11)Około 1 km na SE od Ogrodniczek. Śródpolny fragment starego lasu, na ziemi, kilka owocników u podstawy świerka.
Stanowisko ujęte w pracy zespołowej: Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.
ID: 153038 z dn. 2009.10.30 (ATPOL: GC-01)1,5 km na wschód od Ogrodniczek. Stary las mieszany lecz w tej części ze znaczną przewagą świerka, mocno zmurszały pień, jeden owocnik.
Stanowisko ujęte w pracy zespołowej: Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.
Publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011a. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część V. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2009. Przegląd Przyrodniczy 22(4): 16-68.
ID: 195910 z dn. 2011.10.13 (ATPOL: GC-04)Około 1 km na SW od Krynek. Las iglasty (sosna, świerk), na ziemi, w grupie kilka owocników.
Publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011a. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część VIII. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2012. Przegląd Przyrodniczy XXIV, 4 (2013): 10-41.
ID: 335083 z dn. 2015.10.27 (ATPOL: GC-02)Puszcza Knyszyńska, około 3 km na NE od Supraśla. Doświadczalna uprawa świerka, kilka owocników na ściółce. Mikroskopował Błażej Gierczyk. Nr. wątku na Bio-Forum: 33/808388.