Hydnum repandum L.

kolczak obłączasty

SYNONIMY: INNE POLSKIE NAZWY: kolczak blaszkowaty, sarna zaroślowa, siarna (Berdau 1876); kolczak obłączysty (Jundziłł 1830);

Cechy makroskopowe

Kapelusz: średnicy nawet do 15 cm, zazwyczaj jednak znajdujemy znacznie mniejsze, 4-6 cm; wierzch barwy jasnopamarańczowej, kremowej, beżowej aż do prawie zupełnie białej; powierzchnia kapelusza za młodu zamszowa, z wiekiem coraz bardziej gładka, aż do lekko łuseczkowatej.
Hymenofor: kolczasty, zbiegający na trzon; kolce za młodu barwy jaśniejszej od kapelusza, z wiekiem coraz bardziej do niego zbliżonej, długie i łamliwe.
Trzon: zazwyczaj osadzony centralnie, czasem może być nieco ekscentryczny; barwy kapelusza lub nieco jaśniejszy.
Miąższ: kruchy, zarówno w kapeluszu jak i w trzonie; o zapachu przyjemnym i łagodnym smaku, u starszych okazów gorzkawy; barwy białawej.

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały.
Zarodniki kuliste lub szeroko jajowate, gładkie, bezbarwne; 6.5-9 × 5.5-7 µm.

Występowanie

Bardzo pospolity, wyrasta w grupach, rzadziej pojedynczo. Rośnie od lipca do października. W przeciwieństwie do kolczaka rudawego (Hydnum rufescens) wyrasta przeważnie w lasach liściastych oraz preferuje gleby zasadowe.

Gatunki podobne

Jeszcze do niedawna rodzaj ten dzielono na dwa gatunki Hydnum rufescens oraz Hydnum repandum. Wszystko jednak wskazuje na to, że są to gatunki zbiorowe i do tej pory wyłoniono spośród nich już nowe. Prace jednak nadal trwaja i nie wiadomo czy nie zostaną wyłonione nowe. Ogólnie jednak ujmując, w chwili obecnej (2011 rok) schemat ich podziłu przedstawiać można nastepująco:
Hydnum rufescens:

wyłoniono z niego nowy gatunek Hydnum ellipsosporum.
Makroskopowo identyczny z Hydnum rufescens ale o zarodnikach eliptycznych, czasem nawet nieco nawet walcowatych, o wymiarach 9-11(12) × 6-7 µm.

Hydnum repandum:

Hydnum albidum, uznawany dotychczas za jedną z form, jednak obecnie coraz więcej osób uznaje go za odrebny gatunek. Od Hydnum repandum różni się wielkością zarodników, mniejsze 4.5-5 × 3-4 µm i tak samo kulistawe lub szerokoelipsoidalne.
również z tego gatunku wywodzi się następny, Hydnum umbilicatum. Makroskopowo bardzo podobny i również o kulistych zarodnikach ale już znacznie większych, o wymiarach 8-10 x 7,5-8,5 µm.

Przedstawiony powyżej schemat proszę uważać za przybliżony, ponieważ jak wcześniej wspomniałem, prace nad podziałem tych gatunków nadal trwaja i w związku z tym, w ich systematyce obecnie następują cały czas zmiany !!!
W Polsce, żaden z tych nowo wyłonionych gatunków nie został jeszcze stwierdzony, ale istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystepowania ich na terenie naszego kraju.
O ile H. rufescens i H. repardum można było z dużą dozą prawdopodobieństwa odróżnić od siebi po makrocechach to jednak mimo wszystko, należało by uznć, że we wszystkich tych przypadkach cechy makroskopowe są jednak zbyt ulotne aby na ich podstawie, można by było zidentyfikować te gatunki ze stu-procentową pewnością, taka mogą dać jedynie badania mikroskopowe.
Wszystkie gatunki są jednak jadalne, wobec tego z punktu widzenia grzybiarzy, ich podział nie ma większego znaczenia. Przez nich to właśnie, dość często bywa mylony z pieprznikiem jadalnym, popularnie zwanym "kurką". Oględziny hymenoforu szybko jednak rozwiewają wszelkie wątpliwości.

Wartość

Dobry gatunek jadalny. W okresie letnim niestety dość często, mocno zaczerwiony.
Starszych owocników nie zbieramy, dość często są już gorzkawe.

Galeria zdjęć

Data: ---
Lokalizacja: Puszcza Knyszyńska, okolice Czołnowa.
Substrat:
Stanowisko ujęte w pracy zespołowej:
Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.