Flammulina elastica (Lasch) Redhead & R.H. Petersen
Collybia elastica (Lasch) Sacc., Syll. fung. (Abellini) 5: 212 (1887)
Flammulina elastica (Lasch) Redhead & R.H. Petersen, Mycotaxon 71: 293 (1999) f. elastica
Flammulina elastica f. longispora (Bas) Redhead & R.H. Petersen, Mycotaxon 71: 293 (1999)
Flammulina velutipes f. longispora Bas, Persoonia 12(1): 62 (1983)
Cechy makroskopowe
Kapelusz: barwy ciemnomiodowej a nawet prawie brązowej (czekoladowej); brzeg kapelusza w przeciwieństwie do F. velutipes, zazwyczaj nie był jaśniejszy a jeśli już to bardzo nieznacznie; miąższ bardzo cienki i namoknięty wyraźnie prześwitywałujący sprawiający wrażenie prążkowatego; w zestawieniu z F. velutipes kapelusze osiągaja zdecydowanie mniejsze rozmiary oraz są mniej mięsiste.
Blaszki: w kolorze również zdecydowanie ciemniejszym niż u F. velutipes, kremowe lub żółtawobrązowe.
Trzon: zazwyczaj cylindryczny, cienki, łykowaty i już w młodym wieku szybko ciemniejący od podstawy; powierzchnia delikatnie oprószona, aksamitna.; u owocników młodych żółtawy, bardzo szybko brązowy aż prawie czarny.
Miąższ: zdecydowanie cieńszy niż u F. velutipes i bezwonny (ta cecha potwierdziła się we wszystkich zebranych przeze mnie owocnikach).
Cechy mikroskopowe
Wysyp barwy białawej, żółtawej lub lekko kremowej. Zarodniki nieco większe niż u F. velutipes.
Występowanie
Jak na razie potwierdzono występowanie tego gatunku na wierzbie !!!
Oczywiście wyrasta w okresie późnojesiennym oraz wczesnozimowym. Zdarzają się również pojawy wiosenne, ale te raczej występuja bardzo rzadko.
Wyrasta grupowo, najczęściej w kępkach ale nie należą do rzadkości również owocniki pojedyncze.
Gatunek w Polsce jeszcze bardzo mało znany, ponieważ jak do tej pory łączono go w jeden gatunek zbiorowy F. velutipes.
Badania przeprowadzone przez dr. Annę Kujawa potwierdziły występowanie różnic mikroskopowych w zebranej przeze mnie parti owocników.
Ja z kolei skupiłem sie na cechach makro ponieważ jak mi sie wydaje te dwa gatunki nieznacznie się nimi różnią. Te które udało mi się wychwycić przytaczam w opisie poniżej. Nie gwarantują one jednak stuprocentowej pewności przy określaniu gatunku.
Gatunki podobne
Ostatnie badania dowiodły, że jest to gatunek zbiorowy i systematycznie dzieli się go na inne. Do tej pory wyodrębniono:F. elastica = (= F. velutipes f. longispora), mają wyraźnie większe zarodniki.
F. velutipes
F. velutipes v. lactea
F. fennae
F. populicola
F. rossica
F. ononidis
Wszystkie gatunki są prawdopodobnie bardzo do siebie podobne i nie sposób odróżnić je na podstawie cech makro.
Jak do tej pory udało mi się zapoznać tylko z dwoma F. velutipes oraz F. elastica.
Mając jednocześnie w siedlisku te dwa gatunki rosnące tuż obok siebie, udało mi się na podstawie drobnych różnić makro, prawie w 100%, trafnie określić przynależność zebranych owocników do konkretnego gatunku. Oczywiście podczas zbioru pominąłem owocniki o cechach niewyraźnych. Badania przeprowadzone przez dr. Annę Kujawa potwierdziły moje przypuszczenia. Wobec powyższego śmiem twierdzić, że pomiędzy niektórymi gatunkami tego rodzaju występują jednak różnice makro, które pozwalają na ich odróżnienie.
Różnice jakie można wychwycić gołym okiem i węchem:
1. brak charakterystycznego zapachu zimówki aksamitnotrzonowej (w zasadzie bezwonna)
2. owocniki znacznie drobniejsze i mniej mięsiste (kapelusz praktycznie składa się z samej skórki i blaszek), wilgotne wyraźnie prześwitujące.
3. korzonek sztywny, cienki i już w młodym wieku prawie całkowicie barwy ciemnobrązowej (czasem prawie czarnej), również aksamitny ale zdecydowanie mniej wyraziście.
4. kapelusz barwy bardziej jednolitej (miodowej), u niektórych owocników prawie czekoladowej (z boku z reguły bez jaśniejszej strefy).
5. blaszki ciemniejsze od blaszek F.velutipes a ich odcień bardziej brązowy
Nie są to jednak cechy które gwarantują bezbłędne odróżnienie tych dwóch gatunków.
Zdarzają się niestety owocniki o cechach tak nie klarownych, że mawet badanie mikroskopowe nie daje 100% pewności co do przynależności gatunkowej.
W każdym bądż razie, pewne jest, że jest to gatunek zbiorowy, który wymaga jeszcze dużego nakładu pracy aby został dokładnie poznany.
Wartość
Dobry grzyb jadalny.Galeria zdjęć
Lokalizacja:Ogrodniczki, 2 km E (Komosa).
Substrat: Powalone pnie i konary wierzbowe.
Mikroskopowała dr. Anna Kujawa.
Notatka: Pierwsze zdjecie przedstawia porównanie blaszek F. velutipes (z prawej) oraz F. elastica (z lewej). Owocniki w podobnym wieku. Pozostałe przedstawiają F. elastica
Stanowisko ujęte w pracy zespołowej:
Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.
