Hypholoma capnoides (Fr.) P. Kumm.
maślanka łagodna
Dryophila capnoides (Fr.) Quél., Fl. mycol. France (Paris): 154 (1888)
Dryophila fascicularis var. capnoides (Fr.) Quél., Fl. mycol. France (Paris): 478 (1888)
Geophila capnoides (Fr.) Quél., Enchir. fung. (Paris): 113 (1886)
Naematoloma capnoides (Fr.) P. Karst., Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 32: 495 (1880) [1879]
Naematoloma capnoides (Fr.) P. Karst., Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 32: 495 (1880) [1879] var. capnoides
Psilocybe capnoides (Fr.) Noordel., Persoonia 16(1): 128 (1995)
INNE POLSKIE NAZWY: łysiczka łagodna (Wojewoda 2003); ostrzępka poddymiona (Teodorowicz 1933, Zaleski 1948);
Cechy makroskopowe
Kapelusz: dorasta do średnicy 6 cm, bardzo rzadko większej; barwy żółtopomarańczowej lub żółtobrunatnej, zazwyczaj z delikatnie ciemniejszym centrum kapelusza; za młodu kształtu półkolistego, z wiekiem coraz bardziej spłaszczonego; powierzchnia kapelusza z resztkami zanikającej jedwabistej osłony, szczególnie dobrze widocznej na brzegu i w młodym wieku, gładka.
Blaszki: za młodu prawie białe, nawet śmietankowobiałe, z wiekiem coraz bardziej dymnoszare aż do szarofioletowych, bez odcienia oliwkowego (cecha odróżniająca ją od maślanki wiązkowej), przyrośniete do trzonu lub zaokrąglone, ponoć wystepują formy płonne o blaszkach stale kremowych !!!
Trzon: smukły i zazwyczaj powyginany, wewnątrz pusty; barwy u góry białawej, ku podstawie coraz bardziej rdzawobrązowy, ze słabo widocznymi resztkami włókienkowatego pierścienia.
Miąższ: białawy lub jasnożółty, o przyjemnym grzybowym zapachu i łagodnym smaku; w trzonie twardy, włóknisty, przebarwiony brązowawo.
Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników rdzawobrunatny.
Zarodniki elipsoidalne, gładkie, 8-9 x 4-5 µm.
Występowanie
Wyrasta w kepkach, zazwyczaj późną jesienią (pażdziernik-listopad), na drewnie drzew iglastych, szczególnie świerkowym.
Na terenie Puszczy Knyszyńskiej pojawia się dopiera po nastaniu chłodniejszych dni. Możliwość pomyłki jest wtedy ograniczona do minimum, ponieważ w tym okresie, przestaje już prawie całkowicie owocnikować maślanka wiązkowa (trująca). Niestety, w tym okresie pojawiają się z kolei, gatunki podobne, z rodzaju Galerina (hełmówka), również trujące.
Gatunki podobne
Najbardziej podobnym gatunkiem, należącym do tego samego rodzaju jest wystepująca bardzo pospolicie, w tych samych siedliskach maślanka wiązkowa (Hypholoma fasciculare). Różni się blaszkami o oliwkowym (żółtozielonkawym) odcieniu, słabo zauważalnym u owocników starych, oraz bardzo gorzkim smakiem. Ostrożność daleko zalecana ponieważ jest silnie trująca!Wartość
Smaczny gatunek jadalny, rzadko jednak zbierany, ze względu na możliwość pomyłki z gatunkami trującymi.Galeria zdjęć
Gatunek ujęty jako częsty, w pracy zespołowej: Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok.
