Paxillus involutus (Batsch) Fr.
krowiak podwinięty
Index Fungorum
INNE POLSKIE NAZWY:
bydlęca gęba; krowia gęba; krowia warga; krówka; pieczeń (berdau 1876); świnka pospolita; tłuszc (Błoński 1888); tłustocha (Błoński 1889); gwoździak podwinięty (Zaleski1948); olszówka (Skirgiełło 1960);
Cechy makroskopowe
zazwyczaj o średnicy 4-12 cm, sporadycznie do 20 cm, płowy, rdzawobrązowy, oliwkowobrązowy, ochrowobrązowy, czerwonawobrązowy, oliwkowy; kształtu początkowo wypukłego, o silnie podwiniętym brzegu, następnie poprzez płaski aż do wklęsłego lub nawet trochę lejkowatego, zazwyczaj z centralnym tępym garbkiem; powierzchnia gładka lub drobno łuseczkowata, sucha lub lekko lepka w zależności od warunków atmosferycznych; brzeg zazwyczaj rzadko żeberkowany.
Miąższ – barwy bladoochrowej, twardawy, o kwaskawym smaku i słabym zapachu.
Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników rdzawobrązowy, żółtobrązowy.
Zarodniki elipsoidalne, gładkie, ochrowobrązowawe, 8-10(18) x 4.5-6 µm.
Występowanie
Gatunek występujący bardzo pospolicie w różnego typu lasach. Spotykany zarówno pod liściastymi jak i pod iglastymi gatunkami drzew, takimi jak: dąb, brzoza, olcha, sosna, swierk.
Wyrasta zazwyczaj gromadnie , od lata, do jesieni.
Gatunki podobne
Bardzo podobny krowiak olszowy (Paxilus rubicundulus), rosnący w sąsiedztwie olszy.Jeszcze do niedawna uznawany za jeden gatunek, obecnie uważa sie go za gatunek zbiorowy.
Na dzień dzisiejszy (2014r) wyróżnia się (źródło - wątek z Bio-Forum, nr. 698068, wypowiedź B. Gierczyka):
P. involutus s.str. (najczęściej ze Św i Brz), wysyp oliwkowo-brązowy, gleby różne (częsty)
P. vernalis (z Brz), wysyp czerwono-brązowy, na piachu (rzadki)
P. validus (Lp, Tp, Gb), wysyp oliwkowo-brązowy, na żyznych glebach (rzadki)
P. obscurisporus (Jd, Lp, Lsz, Db), wysyp czerwono-brązowy, na żyznych glebach (dość częsty).
Wartość
Do niedawna powszechnie zbierany w celach konsumpcyjnych. Obecnie badania nad nim prowadzone, dowiodły jego dużej szkodliwości na ludzki organizm.Galeria zdjęć
Lokalizacja: Gatunek ujęty jako pospolity, w pracy zespołowej:
Substrat: Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok. Kilka zdjęć poglądowych z różnych miejsc i okresów.
Owocniki bardzo młode.
Na trzecim zdjęciu widoczne przebarwienie miąższu po przekrojeniu.
Lokalizacja: Ogrodniczki, 2 km E.
Substrat: Las liściasty; ziemia, u podstawy topoli.
Numer wątku na Bio-forum: 33/8964.0.2.
. (w wątku podana zła data znalezienia)
Mikroskopował Błażej Gierczyk.
