Thelephora allobadia Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
(= Tomentella badia)
kutnerka ...
Tomentella badia (Link) Stalpers
Obecna nazwa: Thelephora allobadia Kõljalg, Saar & Svant.
Tomentella badia (Link) Stalpers jest nazwą szeroko stosowaną w starszej literaturze dotyczącej rodzaju Tomentella.
Inne nazwy (historia zmian):
- Sporotrichum badium Link (1809)
- Tomentella badia (Link) Stalpers (1975)
- Tomentellastrum badium (Link) M.J. Larsen (1981)
- Thelephora allobadia Kõljalg, Saar & Svant. (2024)
Tabela porównawcza cech badanego okazu z cechami Tomentella badia (= Thelephora allobadia) według literatury.
| Cecha | Tomentella badia (badany okaz) | Tomentella badia / Thelephora allobadia (literatura) | Status zgodności |
|---|---|---|---|
| Podłoże | Drewno. | Gatunek związany głównie z drewnem. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Owocnik | Cienki, luźno zbudowany, tomentelloidowy; hymenofor o charakterze mucedinoidowym. | Owocnik cienki, tomentelloidowy, luźno filcowaty do mucedinoidowego; powierzchnia gładka do ziarnistej, szarobrązowa. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Ryzomorfy | Brak. | Nieobecne. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Strzępki dolnego subiculum | Brązowe, grubościenne, bez sprzążek, nieinkrustowane; 3,7–6,5(7) µm, N = 13, Me = 5,1 µm. | Brązowawe, bez sprzążek, grubościenne, nieinkrustowane, 2,5–7 µm szerokości. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Strzępki górnego subiculum / subhymenium | Jaśniejsze, hialinowe, bez sprzążek; (3,3) 3,5–5,4 (5,9) µm, N = 10, Me = 4,5 µm. | Hialinowe, cienkościenne, bez sprzążek, nieinkrustowane, 3–6 µm szerokości. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Sprzążki | Nie stwierdzono w badanych elementach strzępkowych ani przy podstawach podstawek. | Strzępki bez sprzążek; podstawki bez sprzążki bazalnej. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Cystydy | Nie stwierdzono. | Nieobecne. [1, 2, 3] | ZGODNE |
| Podstawki | 30–47 × 5,9–8,5 µm. Pomiary: 39 × 5,9; 38,5 × 8,5; 47 × 7,5; 30 × 6,8; 36,5 × 6,9 µm. Sterygmy do 8 µm. | Podstawki hialinowe, częściowo cyjanofilne, bez sprzążki bazalnej. Szczegółowy zakres wymiarów podstawek nie jest podawany w podstawowym opisie Dämmricha. [1, 2] | ZGODNE |
| KOH | Lekkie pociemnienie brązowych strzępek dolnego subiculum. | Strzępki subiculum opisywane jako brązowawe w wodzie i KOH. [1] | ZGODNE |
| IKI | Brak reakcji. | Brak jednoznacznej reakcji diagnostycznej podawanej jako cecha rozstrzygająca dla gatunku w wykorzystanych opisach. [1, 2, 3] | BRAK DANYCH |
| CB | Podstawki/bazydiole oraz hialinowe strzępki wyraźnie przyjęły błękit. | Podstawki opisywane jako częściowo cyjanofilne. Szczegółowa reakcja pozostałych hialinowych strzępek nie jest podawana jako cecha diagnostyczna. [1] | ZGODNE |
| Zarodniki – wymiary | (7,3) 7,5–9,5 (10,1) × (6,2) 6,6–8,2 (9,6) µm; N = 20; Me = 8,5 × 7,3 µm; Q = 1,0–1,3; Qe = 1,2. | 8–11 µm; zarodniki nieregularnie okrągławe, częściowo płatowate; w ujęciu Dämmricha bocznie nieregularnie okrągławe do eliptycznych. [1, 2, 3] | ZGODNE* |
| Zarodniki – kształt | Nieregularnie okrągławe, miejscami płatowate; w obrazie frontalnym również zarys trójkątawy. | Frontalnie trójkątne, częściowo płatowate; bocznie nieregularnie okrągławe do eliptycznych. [1, 2] | ZGODNE |
| Ornamentacja zarodników | Pojedyncze kolce do około 2 µm. | Kolce do 2–2,5 µm. Nowszy klucz europejski podaje dla Thelephora allobadia kolce do 2 µm. [1, 2, 3] | ZGODNE |
* Uwaga dotycząca wymiarów zarodników: w badanej kolekcji zakres obejmuje pojedyncze zarodniki mniejsze niż klasyczne minimum 8 µm podawane w literaturze. Średnia długość zarodników wynosi jednak 8,5 µm, a więc mieści się w zakresie literaturowym. Pozostałe cechy zarodników, w tym kształt i ornamentacja, są zgodne z opisem gatunku. Wymiary zarodników należy zatem traktować jako indywidualną cechę badanej kolekcji, a nie jako podstawę do odrzucenia oznaczenia.
Uwagi do oznaczenia
Badana kolekcja bardzo dobrze odpowiada klasycznemu obrazowi Tomentella badia. Szczególnie charakterystyczne jest połączenie brązowych, grubościennych i nieinkrustowanych strzępek dolnego subiculum, hialinowych strzępek części górnej, całkowitego braku sprzążek, cystyd i ryzomorfów oraz nieregularnie okrągławych, częściowo płatowatych zarodników z długimi kolcami.
Największą uwagę zwracają wymiary zarodników. W literaturze najczęściej podawany jest zakres 8–11 µm, natomiast w badanej kolekcji uzyskano (7,3) 7,5–9,5 (10,1) µm, przy średniej 8,5 µm. Nie jest to jednak ogólne przesunięcie wszystkich cech mikroskopowych: wymiary strzępek dolnego subiculum (3,7–7 µm) oraz górnych, hialinowych strzępek (3,28–5,9 µm) bardzo dobrze odpowiadają zakresom literaturowym.
Zachowano rzeczywiste wymiary zarodników tej kolekcji zamiast korygować je do wartości podawanych w opracowaniach. Podobne obserwacje z innych kolekcji mogą w przyszłości pozwolić ocenić, czy mniejsze zarodniki są częstsze w materiałach z tego regionu, co nie jest przypadkiem odosobnionym. Podobne anomalia zaobserwowano również u innych gatunków!
Współczesny klucz europejski wyróżnia ten takson przez cienki, tomentelloidowy owocnik na drewnie, brak sprzążek oraz nieregularnie okrągławe zarodniki z kolcami do 2 µm.
Gatunki podobne
Tomentella badia należy do stosunkowo łatwo rozpoznawalnych bezsprzążkowych tomentelloidów. Najważniejsze cechy odróżniające ją od najbliższych podobnych taksonów to przede wszystkim kombinacja mucedinoidowego, luźnego owocnika oraz nieregularnych, częściowo płatowatych zarodników z wyraźnie długimi kolcami.
- Tomentella cinereoumbrina – może być podobna przez brak sprzążek, lecz ma regularniejsze do nieregularnie eliptycznych zarodniki i kolce krótsze, do około 1,5 µm; jej owocnik jest bardziej krustozowy (skorupiasty).
- Tomentella fuscocinerea – również ma nieregularne zarodniki, ale są one zwykle bardziej eliptyczne i osiągają większą długość, około 9–12 µm, przy kolcach do około 1,5 µm.
- Tomentella stuposa s.l. – może mieć podobnie kolczaste zarodniki, lecz zasadniczo są one kulistawe i większe; współczesny klucz rozdziela w tym kompleksie formy o zarodnikach około 6–8, 8–10 oraz 10–13 µm.
W praktyce zestaw cech obserwowany w badanej kolekcji jest jednak na tyle charakterystyczny, że oznaczenie nie opiera się wyłącznie na wymiarach zarodników.
Literatura
- Dämmrich F. 2006. Studien der tomentelloiden Pilze in Deutschland – unter besonderer Berücksichtigung der Zeichnungen von Frau Dr. H. Maser aus den Jahren 1988–1994. Teil 1: Die Gattung Tomentella. Zeitschrift für Mykologie 72(2): 167–212.
- Kõljalg U. 1996. Tomentella and related genera in Temperate Eurasia. Synopsis Fungorum 9. Fungiflora, Oslo.
- Dämmrich F. Online-Bestimmungsschlüssel für europäische Arten tomentelloider Pilze, tomentella.de.
- Lu X., Yuan H.S. 2022. Six New Species of Tomentella (Thelephorales, Basidiomycota) From Tropical Pine Forests in Central Vietnam. Frontiers in Microbiology 13: 864198. Praca wykorzystana pomocniczo do porównania T. badia z podobnymi, bezsprzążkowymi gatunkami.
- Kõljalg U., Saar I., Svantesson S. 2024. Merging the genus Tomentella with Thelephora (Fungi, Thelephorales). Folia Cryptogamica Estonica 61: 61–86.
-
Larsen, M.J. 1981. The genus Tomentellastrum (Aphyllophorales, Thelephoraceae s. str.). Nova Hedwigia 35: 1–16.
Opis gatunku: Tomentellastrum badium (Link) M.J. Larsen – s. 5. (przedruk opisu: Folia Cryptogamica Estonica, FCE-27 – materiał dostępny online.)
Galeria zdjęć
Lokalizacja: Puszcza Knyszyńska, Czołnowo
Siedlisko: Las liściasty.
Substrat: Pień grabu (Carpinus betulus), leżący na ziemi, dolna strona.
