Thelephora wakefieldiae Zmitr., Shchepin, Volobuev & Myasnikov, in Zmitrovich, Shchepin, Malysheva, Kalinovskaya, Volobuev, Myasnikov, Ezhov, Novozhilov & Yu, Curr. Res. Environm. Appl. Mycol. 8(3): 367 (2018)

(= Tomentella sublilacina)

kutnerka fioletowawa

Uwagi :

Trzeba przyznać, że jest gatunek mocno "pogmatwany", przeszedł bardzo długa drogę zanim w końcu nadano mu obecna nazwę Tomentella wakefieldiae. Z tego też powodu, zaleca się dla uzyskania pełnego obrazu cech tego gatunku, prześledzenie jego historii. Na dole strony podane są źródła, zarówno współczesne jak też bardziej archiwalne, opisujące ten sam gatunek ale pod innymi nazwami.

W zasadzie nie znalazłęm jednego konkretnego opisu który zawierałby dokładny opis wszystkich cech, dlatego w zestawieniu, dla większości cech podane są źródła z ktorych korzystano przy ustalaniu ich charakteru.

Tabela porównawcza cech badanego okazu z cechami Thelephora wakefieldiae (= Tomentella sublilacina s.l.) według literatury.

Cecha	Thelephora wakefieldiae (badany okaz)	Thelephora wakefieldiae / Tomentella sublilacina (literatura)	Status zgodności
Typ owocnika	Resupinatowy, filcowaty, zwarty; stary owocnik łatwo odchodzący od podłoża.	Resupinatowy, przylegający do podłoża, mucedinoidalny do filcowatego; współczesny klucz podaje niepozorny brzeg i brak ryzomorfów. Dawne opisy T. sublilacina wskazują na owocniki przylegające, natomiast nie definiują ich jako trwale nieoddzielalnych. [1, 2, 3, 4]	ZGODNE
Barwa hymenoforu	Ciemna, wyraźnie winno-czerwona do kasztanowobrązowej; u starego owocnika bardzo ciemna.	Od czerwonego wina do orzechowo-brązowego; w innych źródłach winno-brązowy do czerwonobrązowego. Nazwa niemiecka „Weinbraunes Filzgewebe” odnosi się właśnie do tej tonacji barwnej. [3, 4]	ZGODNE
Powierzchnia hymenium	Gładka do delikatnie filcowatej, miejscami bardzo subtelnie ziarnista.	Hymenofor gładki; w szerszych opisach powierzchnia filcowata, niekiedy delikatnie ziarnista. [1, 3, 4]	ZGODNE
Trama	Wyraźnie brązowa; barwa potwierdzona na ukośnych przekrojach przez cały owocnik.	Brązowawa do czerwonobrązowej („Fleisch: bräunlich, rotbraun”). [4]	ZGODNE
Brzeg owocnika	Niepozorny, zasadniczo zgodny kolorystycznie z hymenoforem; miejscami nieco jaśniejszy.	Brzeg niepozorny / nieokreślony; w opisie gatunku taki sam lub jaśniejszy od hymenoforu, czasami białawy. [1, 3]	ZGODNE
Subiculum	Brązowawe, zwarte; barwa zbliżona do hymenoforu lub nieco ciemniejsza.	Takiej samej lub ciemniejszej barwy niż hymenofor; ujęcia dawne opisują subiculum jako włókniste i brązowawe. [1, 2, 3]	ZGODNE
Rhizomorfy	Nie stwierdzono.	Nieobecne; brak rhizomorfów jest jedną z cech diagnostycznych T. wakefieldiae s.l. [1, 3]	ZGODNE
Podłoże	Drewno Populus (topola).	Drewno martwe, zarówno liściaste, jak i iglaste; gatunek wykazywany również z Populus. [4, 5]	ZGODNE
Typ systemu strzępkowego	Monomityczny; sprzążki obecne we wszystkich badanych strukturach.	Strzępki generatywne ze sprzążkami; monomityczny system strzępkowy. [1, 2, 5]	ZGODNE
Strzępki subikularne	4–5 µm szerokości; bez inkrustacji.	Zwykle 4–8 µm szerokości, szkliste do brązowawych, częściowo cienkościenne do lekko grubościennych, bez inkrustacji. Starsze ujęcia wskazują również na częściowo nabrzmiałe strzępki subikulum. [1, 2, 5]	ZGODNE
Strzępki podhymenialne	6–8 µm szerokości, krótkokomórkowe, miejscami wyraźnie nabrzmiałe; maksymalna zaobserwowana szerokość rozdęć około 11 µm. Długość komórek około 16–25 µm.	Krótkokomórkowe i nabrzmiałe, zwykle 6–8 µm szerokości; nabrzmienia do około 12 µm. Jest to jedna z cech diagnostycznych używanych w kluczu dla T. wakefieldiae s.l. [1, 3]	ZGODNE
Inkrustacja strzępek	Nie stwierdzono.	Strzępki nieinkrustowane. [1, 2]	ZGODNE
Reakcja KOH	Ujemna; brak zmiany barwy obserwowanych struktur.	Brak charakterystycznej reakcji cyjanescentnej; w kluczu T. wakefieldiae oddzielana jest od gatunków z wyraźnie cyjanescentnym hymenium i strzępkami. [1, 3]	ZGODNE
Cystydy	Nieobecne.	Nieobecne. [1, 2, 5]	ZGODNE
Podstawki	40–43–47 × 8–9–9,5 µm; szkliste, ze sprzążką u podstawy.	W starszych ujęciach dla T. sublilacina podawane są wartości około 45–65 × 7–11,5 µm, częściowo się pokrywa. T. castanea 30–45 × 6–8 µm. długość zgodna, szerokość budzi zastrzeżenia. T. wakefieldiae nie wykorzystuje wymiarów podstawek jako cechy rozdzielającej. [1, 2, 6]	ZGODNE CZĘŚCIOWO
Zarodniki – wymiary	(5,9) 7,0–8,8 (9,0) × (5,7) 5,8–7,6 (8,7) µm; N = 24; Me = 7,8 × 6,8 µm; Q = 1,0–1,3 (1,5); Qe = 1,2.	Około 6,5–9,5 µm; współczesny klucz podaje typowo 7–9 µm. Starsze opisy T. castanea podają 7–9 × 6–8 µm. [1, 2, 3, 6]	ZGODNE
Zarodniki – kształt	Nieregularne; w zależności od orientacji widoczne jako trójkątne, płatkowate, nerkowate do nieregularnie zaokrąglonych.	W widoku frontalnym trójkątne do płatkowatych, w widoku bocznym nieregularnie zaokrąglone do eliptycznych; część zarodników może wyglądać na nieregularnie lobowane. [1, 2, 3]	ZGODNE
Ornamentacja zarodników	Pojedyncze kolce; pomiar wykazał długość do 1,5 µm.	Kolce pojedyncze, nierozgałęzione, do około 1,5 µm. W starszych opracowaniach wartości mogą się różnić, jednak 1,5 µm jest wartością podawaną dla T. wakefieldiae / T. sublilacina w nowszych ujęciach. [1, 3, 5]	ZGODNE
Barwa zarodników	Brązowawe.	Brązowawe do brązowych; w starszych opisach T. castanea określane jako umbrązowione / umbrowe. [2, 4]	ZGODNE
Ogólna zgodność zespołu cech	Zespół cech makro- i mikroskopowych: ciemny winno-brązowy, gładki hymenofor; brak ryzomorfów i cystyd; sprzążki obecne; brak inkrustacji; krótkokomórkowe, nabrzmiałe podhymenium; nieregularne, trójkątno-płatkowate zarodniki 7–9 µm z kolcami do 1,5 µm.	Zestaw cech odpowiada diagnozie Thelephora wakefieldiae s.l. (= Tomentella sublilacina s.l.), szczególnie pod względem budowy podhymenium, kształtu i wymiarów zarodników, długości kolców oraz braku ryzomorfów. [1, 3, 5]	BARDZO DOBRA ZGODNOŚĆ

Literatura

Kõljalg, U. (1996). Tomentella and related genera in Temperate Eurasia. Fungiflora, Tartu. Klucz i opisy morfologiczne tomentelloidów; cechy Tomentella sublilacina, w tym kształt zarodników, ornamentacja, budowa strzępek i brak rhizomorfów.
Larsen, M.J. (1974). Tomentella. Mycological Memoirs No. 4. Mycological Society of America. Klucz i opisy gatunków, w tym Tomentella sublilacina.
Dämmrich, F. (2006). Die Gattung Tomentella in Deutschland. Darstellung des Kenntnisstandes, Schlüssel, Beschreibungen und Mikrozeichnungen. Szczególnie istotne dla Tomentella sublilacina: brak rhizomorfów, długie kolce do 1,5 µm, zarodniki bez olejowych kropli oraz budowa podhymenium.
123Pilzsuche.de. Weinbraunes Filzgewebe – Thelephora wakefieldiae. Materiał fotograficzny i opis makroskopowy: barwa winno-brązowa do czerwonobrązowej oraz brązowa do czerwonobrązowej trama.
Yorou, N.S. & Agerer, R. (2011). Non-rhizomorphic resupinate Thelephorales (Agaricomycetes, Basidiomycota) from Italy. Nova Hedwigia 92: 391–424. Szczególnie istotne jest porównanie Tomentella sublilacina z T. ellisii: zarodniki trójkątne do płatkowatych w widoku frontalnym oraz kolce do 1,5 µm.
Cunningham, G.H. (1963). The Thelephoraceae of Australia and New Zealand. New Zealand Department of Scientific and Industrial Research, Bulletin 145. Dane dotyczące Tomentella castanea, przydatne do porównania wymiarów podstawek i zarodników. Tomentella sublilacina: podstawki 30–45 × 6–8 µm oraz zarodniki 7–9 × 6–8 µm z kolcami do 0,75 µm.
Tomentella.de – Key of European tomentelloid fungi. Współczesne ujęcie: Thelephora wakefieldiae Zmitr., Shchepin, Volobuev & Myasnikov 2018 s.l. = Tomentella sublilacina (Ellis & Holw.) Wakef. 1962 s.l.; krótkokomórkowe, nabrzmiałe strzępki podhymenialne, zarodniki 7–9 µm, kolce do 1,5 µm, brak rhizomorfów.

Galeria zdjęć

Data: 2026.09.10
Lokalizacja: Ogrodniczki, 1 km E.
Siedlisko: Las liściasty.
Substrat: Martwy pień młodej topoli (Populus sp.), leżący na ziemi, dolna strona, owocnik rozpostarty na korze.

Ryzomorf – nie stwierdzono; przy brzegu owocnika obserwowano miejscami zwarte wiązki równolegle ułożonych strzępek, jednak bez cech pozwalających jednoznacznie uznać je za ryzomorfy.