Tomentellopsis zygodesmoides(Ellis) Hjortstam 1974
Identyfikację oparta przede wszystkim na źródle: Čížek, K. (2006). Tomentelloid fungi in the Czech Republic and Slovakia. XIX. Tomentellopsis zygodesmoides – vatovečka hnědavá. Mykologické listy 96: 1–5. (poniżej tłumaczenie opisu AI - link do źródła na dole strony)
Owocniki rozpostarte (resupinatowe), o grubości około 0,3 mm, kruche, oddzielające się od podłoża małymi kawałkami, cienko błonkowate do skórzastych.
Hymenium (hymenofor) gładkie, izabelowate (płowożółte), ochrowe, cieliste, orzechowe, czasem (u około jednej dziesiątej owocników) tabaczkowobrązowe, umbrowobrązowe, cynamonowe, z czerwonawym lub nawet szarawym odcieniem.
Subikulum (podkładka) pajęczynowato-włókniste, żółtobrązowe, zwłaszcza u ciemniejszych owocników aż do brązowego.
Brzeg owocników bez sterylnej (płonnej) strefy, zabarwiony tak samo jak hymenium, z wystającymi kłaczkami strzępek subikulum, zazwyczaj brązowawy.
Ryzooidy (sznury grzybniowe) o długości do kilku centymetrów i szerokości 0,15–0,20 mm, wnikające głęboko w podłoże; bywają otoczone skupiskami wiązek strzępek i mają ochrowożółte zabarwienie.
System strzępkowy monomityczny.
Strzępki podstawy (bazalne) o średnicy 3–5 (6–7) μm, cienkościenne, cylindryczne, z prostymi przegrodami (bez sprzążek), rozgałęzione krzyżowo lub pod kątem niemal prostym. W dolnych warstwach subikulum bywają pokryte bezbarwną inkrustacją lub igiełkowatymi kryształkami. Wszystkie strzępki bazalne są zabarwione od jasnożółtego do żółtobrązowego.
Wiązki strzępek podstawy występują w postaci rzadkich, równoległych pasm strzępek – pseudosznurów – o szerokości 15–20 μm; przy brzegu owocnika osiągają średnicę do 50 μm i mają bardziej zwartą konsystencję.
Wiązki ryzoidów o średnicy do 150 μm składają się ze strzępek od 3 do 7 μm z włóknami osiowymi, są gęsto splecione, mocne, z rzadkimi bocznymi odgałęzieniami. W KOH, w zależności od średnicy, są jasnobrązowe do brązowych.
Strzępki subhymenium przypominają swoimi wymiarami, charakterem i sposobem rozgałęziania strzępki górnych warstw subikulum, są jednak gęstsze, krótsze, mniej regularne, w KOH niemal bezbarwne.
Podstawki (bazydie) 25–40 x 6–8 μm, cylindryczno-urnowate (utryformiczne), tylko nieznacznie maczugowate, w środkowej części nieco przewężone (ściśnięte), u podstawy z prostą przegrodą, niosące 4, rzadko 2 sterygmy o długości do 5–6 μm; bazydie w KOH bezbarwne.
Zarodniki (zarodniki podstawkowe) 6–7 (8) μm, w widoku od przodu przeważnie kuliste, czasem tępo trójkątne, w widoku z boku szeroko elipsoidalne, miejscami nieregularne do nieco kanciastych, pokryte wąskocylindrycznymi kolcami o długości 1–1,5 μm; w KOH bezbarwne lub co najwyżej jasnonabrązowiałe.
Cystydy ani chlamydospory nie są wykształcone.
Tabela porównawcza cech mojej kolekcji z cechami Tomentellopsis zygodesmoides wg. literatury.
| Cecha | Tomentellopsis zygodesmoides (badany okaz) | Tomentellopsis zygodesmoides (literatura) | Status zgodności |
|---|---|---|---|
| Typ owocnika | Resupinatowy, szeroko rozpostarty, ściśle związany z podłożem | Resupinatowy; ok. 0,3 mm grubości; cienko błoniasty do skórzastego, kruchy | ZGODNE |
| Powierzchnia hymenium | Drobno ziarnista | Hymenium gładkie | ZGODNE Z ZASTRZEŻENIEM |
| Barwa owocnika | Ochrowo-brązowa / cynamonowo-brązowa, miejscami ciemniejsza | Izabelowa, ochrowa, cielista, orzechowa; czasem tabakowo-, umbrowo- lub cynamonowobrązowa, także z odcieniem czerwonawym lub szarawym | ZGODNE |
| Grubość owocnika | Około 0,3 mm | Około 0,3 mm | ZGODNE |
| Subikulum | Włókniste; widoczne żółtawe/brązowawe strzępki oraz zwarte struktury sznurowate | Pajęczynowato-włókniste, żółtobrązowe, u ciemniejszych owocników aż brązowe | ZGODNE |
| Brzeg owocnika | Bez wyraźnej sterylnej obwódki; nieregularny | Bez części sterylnej; barwy hymenium, z wystającymi kępkami hyf subikularnych, zwykle brązowawy | ZGODNE |
| Substrat / żywiciel | Populus | Populus wymieniony wśród substratów; gatunek notowany zarówno na liściastych, jak i iglastych | ZGODNE |
| Ryzoidy / sznury grzybniowe – obecność | Potwierdzone; struktury wyrastające z owocnika i wnikające w podłoże | Ryzoidy do kilku cm długości, wnikające głęboko w substrat | ZGODNE |
| Ryzoidy / sznury – szerokość | Badano cieńszą część sznura o grubości 150 µm. W preparacie występowały zdecydowanie grubsze. | 0,15–0,20 mm (150–200 µm) | ZGODNE |
| Ryzoidy – organizacja wewnętrzna | Obserwowane zarówno cieńsze, gładkie sznury, jak i grubsze, matowe struktury wyraźnie złożone z wielu splecionych strzępek; elementy mogą współistnieć i wzajemnie się oplatać. Mierzone hyfy w zakresie zgodnym z opisem. Rozwidlenia obserwowane rzadko. | Ryzoidy bywają otoczone skupiskami wiązek hyf; opisano zwarte wiązki ryzoidów złożone z hyf 3–7 µm. Opisano okazjonalne boczne odgałęzienia wiązek ryzoidów. | ZGODNE |
| Barwa ryzoidów / wiązek | Wiązki ryzoidów zdecydowanie ciemnobrązowe, obserwowane w H2O. | Ryzoidy ochrowożółte; w KOH, zależnie od średnicy, jasnobrązowe do brązowych | ZGODNE Z ZASTRZEŻENIEM |
| System strzępkowy | Monomityczny (wniosek z obserwowanych strzępek) | Monomityczny | ZGODNE |
| Hyfy bazalne – średnica | we wskazanym w literaturze zakresie | 3–5(6–7) µm | ZGODNE |
| Hyfy bazalne – budowa | Cienkościenne, cylindryczne. Przegrody proste; brak sprzążek. | Cienkościenne, cylindryczne. Proste przegrody (simple septa). | ZGODNE |
| Rozgałęzianie hyf | Zdecydowanie kąt prosty (+/-) | Rozgałęzienia krzyżowe i prawie prostokątne | ZGODNE |
| Inkrustacja / kryształy w dolnych warstwach subikulum | Inkrustacji nie stwierdzono | Bezbarwna inkrustacja lub kryształy igiełkowate mogą występować w dolnych warstwach | ZGODNE* W opisie wspomniano, że mogą występować ale nie muszą. |
| Barwa hyf bazalnych | Jasnożółte / żółtobrązowe | Od jasnożółtej do żółtobrązowej | ZGODNE |
| Hyfy subhymenium | Zgodne z opisem: jaśniejsze i gęściej septowane | Podobne wymiarami i charakterem do hyf górnych warstw subikulum, lecz gęstsze, krótsze i mniej regularne; w KOH prawie bezbarwne | ZGODNE |
| Podstawki – wymiary | Do 40 × 6–7 µm | 25–40 × 6–8 µm | BARDZO DOBRE DOPASOWANIE |
| Kształt podstawek | Cylindryczne z wyraźnym zwężeniem w części środkowej, górna część nieco szersza od podstawy. | Cylindryczno-urnowate (utriformne), tylko lekko maczugowate; w środku nieco przewężone | ZGODNE |
| Przegroda u podstawy podstawki | Przegroda prosta bez sprzążki | Prosta przegroda u podstawy | ZGODNE |
| Liczba sterygm | zaobserwowano 4 | Najczęściej 4, rzadko 2 | ZGODNE |
| Długość sterygm | od 5 µm, w skrajnych przypadka nawet 8,5 µm | Do 5–6 µm | ZGODNE |
| Barwa podstawek w KOH | Bezbarwne w H2O | Bezbarwne w KOH | ZGODNE |
| Kształt młodych podstawek przed rozwojem sterygm | nie zaobserwowano | Raczej cylindryczne; cecha diagnostyczna odróżniająca od T. submollis, T. echinospora i T. bresadoliana | - |
| Zarodniki – zakres wymiarów | (5,9) 6,1–7,6 (8,1) × (5,4) 5,7–7,0 µm | 6–7(8) µm; wymiary podawane bez pełnego zakresu szerokości | ZGODNE |
| Zarodniki – średnia | Me = 7,0 × 6,3 µm | Brak wartości średniej w opisie Čížka | BRAK SPRZECZNOŚCI |
| Zarodniki – Q | Q = 1,0–1,3; Qe = 1,1; N = 14 | Zarodniki w widoku z boku szeroko elipsoidalne, miejscami nieregularne lub nieco kanciaste | ZGODNE |
| Zarodniki – zmienność kształtu | Kuliste / szeroko elipsoidalne oraz wyraźnie tępo-trójklapowe / kanciaste | W widoku czołowym zwykle kuliste, czasem tępo-trójkątne; z boku szeroko elipsoidalne, miejscami nieregularne do nieco kanciastych | BARDZO DOBRE DOPASOWANIE |
| Ornamentacja zarodników | Wyraźnie kolczaste, do 1,5 µm | Wąskie, cylindryczne kolce, 1–1,5 µm | ZGODNE |
| Kolce – charakter | Wąskie, wyraźne, cylindryczne | Wąsko cylindryczne | ZGODNE |
| Barwa zarodników w KOH | jasno brązowawe | Bezbarwne, najwyżej bardzo jasno brązowawe | ZGODNE |
| Cystydy | Nie stwierdzono | Nie występują | ZGODNE |
| Sprzążki | Nie stwierdzono | Brak; przegrody proste | ZGODNE |
| Reakcja całego materiału na KOH (makro) | Zewnętrznie nie badano, natomiast struktury pod mikroskopem nie wykazywały zmian w KOH. | Brak charakterystycznej reakcji całego owocnika; poszczególne struktury wykazują różne zachowanie | - |
Podsumowane
| Porównanie z Tomentellopsis pusilla | Zarodniki wyraźnie większe i kolczaste | T. pusilla ma zarodniki niemal dwukrotnie mniejsze i tylko drobno guzkowane | ODRÓŻNIAJĄCE |
| Porównanie z Tomentellopsis submollis | Zarodniki wyraźnie kolczaste | T. submollis ma duże zarodniki, ale tylko guzkowane, nigdy kolczaste | ODRÓŻNIAJĄCE |
| Najważniejsze cechy diagnostyczne | Duże, kolczaste zarodniki; kolce do 1,5 µm; zarodniki także tępo-trójkątne; podstawki do 40 × 6–7 µm; brak sprzążek; Populus; potwierdzone struktury sznurowate / wiązki ryzoidalne | Najciemniejsze hymenium i subikulum w obrębie rodzaju; największe zarodniki, z boku elipsoidalnie kanciaste, z długimi kolcami; struktury ryzoidalne z wiązkami hyf | BARDZO SILNA ZGODNOŚĆ |
Źródła literaturowe
- Čížek, K. (2006). Tomentelloid fungi in the Czech Republic and Slovakia. XIX. Tomentellopsis zygodesmoides – vatovečka hnědavá. Mykologické listy 96: 1–5. Pełny tekst PDF . Najważniejsze źródło dla danych morfologicznych w tej tabeli.
- Hjortstam, K. (1974). Studies in the Swedish species of the genus Tomentella (Thelephoraceae) III. The genus Tomentellopsis. Svensk Botanisk Tidskrift 68(1): 55–?. Źródło aktualnej kombinacji Tomentellopsis zygodesmoides.
- Kõljalg, U. (1996). Tomentella (Basidiomycota) and related genera in temperate Eurasia. Fungiflora 9: 1–213. W Čížku wskazane jako źródło rycin 66–67.
- Melo, I., Salcedo, I. & Telleria, M. T. (2002). Contribution to the knowledge of tomentelloid fungi in the Iberian Peninsula. III. Nova Hedwigia 74: 387–404; w Čížku wskazana rycina 9.
- GBIF Backbone Taxonomy: Tomentellopsis zygodesmoides .
Galeria zdjęć
Lokalizacja: Puszcza Knyszyńska, Czołnowo; GPS ()
Siedlisko: Las mieszany.
Substrat: Pień topoli (Populus tremulae), leżący na ziemi, dolna strona.
