Geastrum rufescens Pers.
gwiazdosz rudawy
Geastrum rufescens var. readeri (Cooke & Massee) Cleland & Cheel, J. Proc. R. Soc. N.S.W. 49: 228 (1915)
Geastrum rufescens Pers., Syn. meth. fung. (Göttingen) 1: 134 (1801) var. rufescens
Geastrum schaefferi Vittad. [as 'Geaster'], Monogr. Lycoperd.: 22 (1842)
Geastrum vulgatum Vittad. [as 'Geaster'], Monogr. Lycoperd.: 20 (1842)
INNE POLSKIE NAZWY: promiennik brunatny (Jundziłł 1830); promieniak rudawy (Chełchowski 1898);
Cechy makroskopowe
Owocnik: w początkowym stadium rozwoju kształtu kulistego, ze stożkowatym uwypukleniem na szczycie, zazwyczaj całkowicie zagrzebany w ściółce; średnicy do 5 cm; powierzchnia zewnętrzna pokryta grzybnią w części dolnej przerośniętą z glebą.
Osłona zewnętrzna (egzoperydium): pęka zazwyczaj do około połowy wysokości, na 5 - 9 grubych płatów; płaty w kształcie trójkątów odchylaja się na boki, a następnie w dół, unoszą cały owocnik do góry i odrywając go od podłoża; grubość płatów zazwyczaj wynosi około 5 mm, a ich średnica w stadium rozchylonym do 8(15) cm; miąższ warstwy zewnętrznej o barwie cielistoróżowej do czerwonobrązowej, po wyschnięciu spękany.
Osłona wewnętrzna (endoperydium): kształtu kulistego, z nieco uwypuklonym szczytem, barwy jasnoochrowej; główka średnicy od 1 do 3.5 cm osadzona na krótkim, do 5 mm trzonie; ujście zarodników (perystom) płaskie lub nieco wzniesione, frędzlaste, bez talerzyka i wałeczka.
Kolumella: dość trwała, sięga do połowy owocnika.
Gleba: brązowa.
Cechy mikroskopowe
Zarodniki kulistawe, nisko brodawkowane, 4.5 µm średnicy.
Występowanie
Spotkać go można w lasach różnego typu. Wyrasta od lata do jesieni, pojedynczo lub w małych grupach.
Gatunki podobne
Gwiazdosz potrójny (Geastrum triplex)Gwiazdosz fredzelkowany (Geastrum fimbriatum)
Wartość
Jak wszystkie gwiazdosze jest niejadalny.Galeria zdjęć
Lokalizacja: Ogrodniczki, 1,5 km E.
Siedlisko/Substrat: Las modrzewiowy; ściółka.
Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ:ID 195900.
Eksykat: ZB. ŚRiL PAN, 2/MG/10.02.12.
Publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2016. Rejestr grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IX. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2013. Przegląd Przyrodniczy XXVII,3 (2016): 3-55.
Lokalizacja: Ostrów Południowy, 1,5 km SE.
Siedlisko: Las iglasty poprzedzielany zwałowiskami ziemi porośniętymi liściastymi, teren ruderalny.
Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ: ID 195903.
Eksykat: ZB. ŚRiL PAN, 1/MG/10.02.12.
Publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2016. Rejestr grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IX. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2013. Przegląd Przyrodniczy XXVII,3 (2016): 3-55.
Archiwum obserwacji gatunku
| Data | Lokalizacja / Siedlisko | Notatka / Status |
|---|---|---|
| 2011.12.25 | Ogrodniczki, 1,5 km E. | Las sosnowy, przydroże, gruba warstwa ściółki.
Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ: ID 195902.
Eksykat: ZBŚRiL PAN, 5/MG/10.02.12.
Publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2016. Rejestr grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IX. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2013. Przegląd Przyrodniczy XXVII,3 (2016): 3-55. |
| 2011.10.30 | Ogrodniczki, 0,8 km E. | Las sosnowy, ściółka.
Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ: ID 195911.
Eksykat: ZBŚRiL PAN, 6/MG/10.02.12.
Publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2016. Rejestr grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IX. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2013. Przegląd Przyrodniczy XXVII,3 (2016): 3-55. Stanowisko ujęte w pracy zespołowej: Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok. W pracy błędnie podano odległóść; Ogrodniczki, 0,4 km E. |
| 2015.12.27 | Puszcza Knyszyńska, okolice Czołnowa. | Las mieszany; gruba warstwa ściółki przy zbutwiałym pniaku. Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ: ID 279340. Eksykat: BGF0005924.
Stanowisko ujęte w pracy zespołowej: Grzyby Puszczy Knyszyńskiej - Anna Kujawa, Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc, Marek Wołkowycki - 2019 rok. |
| 2013.09.22 | Puszcza Knyszyńska, okolice Czołnowa. | Las świerkowy; ściółka. Mikroskopował Błażej Gierczyk. Numer wątku na Bio-Forum; 33/764347. Stanowisko zgłoszone do Krajowego Rejestru GREJ: ID 335081. Eksykat: BGF0005916. Lokalizacja bardzo bliska stanowisku z dnia: 2015.12.27. |
| 2017.09.07 | Puszcza Knyszyńska, Ogrodniczki, 2 km E. | Las sosnowy, niewielka polana; ściółka.
Mikroskopował Błażej Gierczyk.
Numer wątku na Bio-Forum; 33/979069.
Publikacja: Błażej Gierczyk, Mirosław Gryc (2024). Materiały do poznania grzybów podstawkowych Puszczy Knyszyńskiej i jej przedpola. Przegląd Przyrodniczy XXXV, 2 (2024): 3-65. |
| 2016.07.30 | Ogrodniczki, 0,5 km E. | Skraj lasu, teren ruderalny, skarpa rowu, pod akacją. Wyrastał razem z Geastrum fimbriatum Mikroskopował Błażej Gierczyk. |